Moje kompetencje

Wikipedia, największa encyklopedia w historii ludzkości ma już ponad 17 lat. Od momentu jej powstania tysiące wolontariuszy z całego świata poświęciły swój czas i energię, by podzielić się wiedzą. Z każdym człowiekiem na Ziemi, za darmo, bez warunków wstępnych.

Wikipedia jest jedyną spośród pierwszej dwudziestki najczęściej odwiedzanych stron internetowych, która nie śledzi swoich użytkowników, nie wyświetla reklam ani nie należy do dużego koncernu. Jej właścicielami są jej twórcy: najczęściej anonimowi internauci.

Również w Polsce Wikipedia należy do najpopularniejszych stron internetowych, w tym w kategorii edukacja jest absolutnym liderem. Warto aby każdy z nas docenił możliwości tego serwisu i uświadomił sobie korzyści jakie przynosi bardziej kreatywne jego wykorzystanie zarówno w pracy jak i nauce. Nie jest to źródło naukowe, ale potężny zasób informacji - liczący ponad 1,2 mln haseł, z której możemy skorzystać i przetworzyć w wiedzę.

Polskojęzyczna wersja Wikipedii jest pod względem ilości haseł w czołówce wersji narodowych - czwartą największą na świecie po angielskiej, niemieckiej i francuskiej, zaś między innymi przed wersjami: włoską, chińską, niderlandzką i hiszpańską. Polscy wikipedyści należą do najbardziej aktywnych. Ciekawostką jest to, że powstają również wersje lokalne Wikipedii, m.in w języku baskijskim, czy kaszubskim. W tej ostatniej jest już ponad 5000 haseł.

To nie jest zwykła encyklopedia, jak te, które stawia się za wzór działalności encyklopedycznej. To nie tylko hasła, ale i coraz bogatsze media (animacje, zdjęcia, filmy, utwory dźwiękowe, itp.), dzięki czemu Wikipedia zdobywa coraz więcej odbiorców.

Korzystanie z zasobów Wikipedii

Natura wiedzy zmienia się. Dzięki Internetowi i rozwojowi technologii umożliwiającej dostęp do sieci, zyskaliśmy dostęp do zewnętrznych zasobów wiedzy w Internecie, z których możemy skorzystać zawsze gdy potrzebujemy coś sprawdzić.

Treści merytoryczne Wikipedii mogą stanowić podstawę do wizualizacji i utrwalania wiedzy przy pomocy innych narzędzi i aplikacji dostępnych bezpłatnie w sieci. Możemy wykorzystywać jej hasła wraz z wizualizacjami w przygotowywaniu prezentacji i opracowań. Tworzymy dzięki niej treści, które następnie wykorzystujemy w nauce i w pracy.

Poprawianie Wikipedii

Wikipedia to dzieło społeczności internautów. Może się okazać, że niektóre hasła nie są dostatecznie dobrze opracowane. Co wtedy? Można je zmienić! Zamiast narzekać, że coś jest napisane w sposób niepoprawny lub niedoskonały, bez najmniejszych problemów można dane zagadnienie edytować, rozbudowywać, ulepszać. I każdy może to zrobić. Wskazówki dla początkujących Wikipedystów są tutaj: https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomoc:Pierwsze_kroki

Jednym z ciekawszych przykładów działań "naprawczych" jest projekt „Wiki-Ekonomia. Edukacja ekonomiczna z wykorzystaniem Wikipedii”, prowadzony przez Think Global we współpracy z Narodowym Bankiem Polskim. Może on zainteresować zwłaszcza zajmujących się tematyką ekonomiczną. Lista 800 poprawionych w dwóch edycjach projektu haseł dostępna jest na stronie projektu w Wikipedii: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekty_instytucjonalne/Wiki-Ekonomia. Jest to zasób treści ekonomicznych, z których można korzystać swobodnie dzięki opisanej wyżej licencji CC-BY-SA. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby podobne projekty „naprawcze” rozwijać i w innych dziedzinach nauki.

Poszanowanie praw autorskich

Na koniec jeszcze coś dla miłośników CTRL C i CTRL V (kopiuj – wklej). Treści Wikipedii oznaczone są licencją Creative Commons CC-BY-SA (uznanie autorstwa, na tych samych warunkach). Pełna treść licencji dostępna jest pod linkiem: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.pl. Jakie dzięki temu mamy prawa?

Licencja CC-BY-SA oznacza, że:

  • możemy dzielić się (kopiować, używać i rozpowszechniać) daną treść w dowolnym medium i formacie;
  • możemy dowolnie przerabiać tę treść (remiksować, zmieniać, tworzyć nową na jej bazie);
  • możemy powyższe czynić dla dowolnego celu, także komercyjnego;
  • jeśli już skorzystamy z opublikowanej i oznaczonej taką licencją treści, tego prawa nie można nam odwołać, nawet jeśli twórca tej treści ją usunie.

Ale to są także pewne obowiązki:

utwór i jego autora należy odpowiednio oznaczyć [uznanie autorstwa - BY] - przy czym nie mamy narzuconego żadnego sposobu, w jaki dokonamy takiego oznaczenia;
każda inna osoba będzie mogła z naszego utworu korzystać na tych samych warunkach [SA], z jakich my skorzystaliśmy z danej treści Wikipedii. Inaczej mówiąc nasz utwór również musi być z taką samą licencją;

Inaczej mówiąc zawsze rezultat naszej pracy powinien być oznaczony taką samą licencją Creative Commons: CC-BY-SA (najlepiej wraz z podaniem linku do treści licencji podanego wyżej).

***

Wykorzystanie Wikipedii w nauce i pracy jest już dość powszechne. Encyklopedia ta w swojej formie jest narzędziem ciekawym, bogatym, bardziej multimedialnym, aktualizowanym i wykorzystującym wiedzę i umiejętności setek (tysięcy) osób na całym świecie. Każdy z nas może współtworzyć jej zasoby - zbiorowa siła umysłów ma olbrzymi potencjał. Warto przy tym też znać i stosować się do zasad korzystania z niej - zarówno jeśli pobieramy z niej dane, ale również gdy modyfikujemy.

(Notka o autorze: Marcin Polak jest twórcą i redaktorem naczelnym Edunews.pl, zajmuje się edukacją i komunikacją społeczną, realizując projekty społeczne i komercyjne o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym. Jest również członkiem grupy Superbelfrzy RP).