Cztery lata temu Polska wychodziła z pandemii, w Ukrainie wybuchła wojna, a przedsiębiorcy mierzyli się z „Polskim Ładem”. Później przyszły inflacja i drożejące kredyty. Dziś dochodzi do tego rewolucja sztucznej inteligencji. Aby poznać aspiracje zawodowe ludzi młodych w kontekście obecnych zmian technologicznych, Fundacja Think!, w partnerstwie merytorycznym z Instytutem Psychologii Uniwersytetu Śląskiego oraz Fundacją Citi Handlowy im. L. Kronenberga, przeprowadziła na przełomie kwietnia i maja 2026 r. badanie z udziałem N = 1057 osób w wieku od 18 do 30 lat.
Kolejne fale niepewności nakładają się na siebie, a młodzi wchodzą na rynek pracy w warunkach, w których trudno cokolwiek przewidzieć. Czy w takich okolicznościach można planować własną karierę? Okazuje się, że trzy czwarte badanych osób czuje się zmotywowanych do działania, siedem na dziesięć wierzy we własną sprawczość, ale jednocześnie co druga osoba odczuwa lęk wobec przyszłości zawodowej i co trzecia czuje raczej zagubienie niż jasność celu. Energii im więc nie brakuje; doświadczają raczej niepewności co do obranego kierunku. Ponad jedna czwarta o swojej przyszłości zawodowej nie myśli w ogóle.
Bezpieczeństwo zawodowe zyskuje na znaczeniu
W ciągu czterech lat przesunęły się proporcje aspiracji zawodowych. Odsetek osób wiążących przyszłość z pracą wyłącznie „na swoim” spadł z 37% do 31%, przybyło natomiast preferujących pracę wyłącznie „dla kogoś” – z 28% do 35%. Młodzi nie porzucają raczej ambicji, lecz coraz częściej szukają stabilności.
Własna firma: pomysł, wiedza i finansowanie
Wśród osób myślących o własnej firmie co czwarta ma już konkretny pomysł na biznes, a niemal połowa aktywnie nad nim pracuje. Przyszli przedsiębiorcy liczą najczęściej na własne oszczędności (57%), a wiedzy o finansowaniu szukają w internecie (60%) i mediach społecznościowych (30%).
Obawy to lustro planów zawodowych
Wśród młodych dorosłych sporo jest osób odczuwających obawy o swoją przyszłość zawodową. Okazuje się, że są one lustrzanym odbiciem planów: kto chce pracować dla kogoś, boi się przede wszystkim braku zatrudnienia (38%); kto myśli o biznesie, obawia się jego niepowodzenia (16%). Jak ujął to jeden z respondentów: „Boję się, że utknę w pracy, która miała być tylko „na chwilę”, a skończy się na „do emerytury”. Inny dodał: „Rynek zmienia się szybciej niż studia są w stanie nadążyć.” Ten drugi lęk, przed dezaktualizacją, wykracza poza tradycyjne obawy ekonomiczne.
Kompetencje a technologia
Kompetencji, których młodym brakuje najbardziej, technologia nie zastąpi. Na szczycie pożądanych umiejętności znajdują się: radzenie sobie ze stresem (46%), zarządzanie czasem (44%) i kreatywność (44%). Co może zaskakiwać, kompetencje technologiczne są daleko w tyle: nie dlatego, że są nieważne, lecz dlatego, że dla młodych są oczywiste. Brakuje odporności psychicznej i poczucia kierunku, a tego żaden kurs online ani porada sztucznej inteligencji nie zapewnią w krótkim czasie.
Wiara w siebie dużo zmienia
Tym, co łączy aspiracje z odczuciami i gotowością do działania, jest wiara we własną skuteczność. Wśród osób o niskiej wierze w siebie zagubienie odczuwa 58%, natomiast wśród osób o wysokiej wierze w siebie jedynie 18%. Większość osób wierzących w siebie, wie czego chce: 82%ma poczucie jasności celu , a 89% deklaruje odczuwanie motywacji. Co ciekawe, wysoka wiara w siebie nie popycha ku przedsiębiorczości – raczej sprzyja elastyczności i otwartości na różne ścieżki zawodowe.
Raport pokazuje więcej: czego dokładnie boją się osoby o różnych aspiracjach i dlaczego najaktywniejsza grupa boi się najbardziej? Jak wiara w siebie różnicuje kobiety i mężczyzn? Jakie konkretne działania podejmują trzy grupy aspiracyjne? Jakie znaczenie w życiu młodych ludzi pełni sztuczna inteligencja?
Autor: dr Artur Domurat – psycholog i ekonomista, adiunkt w Instytucie Psychologii na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, ekspert Fundacji Think!